Zachte krachten

5 december 2018


Beste Leike,
 
Wat een mooi pleidooi voor middelmaat heb je gemaakt. En ook goed om te zien dat je een snaar raakt bij veel mensen. Weg uit de extreme standpunten en terug naar een genuanceerd gesprek. Ik ben er hartstochtelijk voor.
Mij interesseert hoe het komt dat het debat zo in uitersten wordt gevoerd.
Zijn het alleen de sociale media die uitlokken tot een ongenuanceerd naar buiten knallen van emoties? Ik las ergens het verschil met -zeg- dertig jaar geleden. Als je toen iets vond van bijvoorbeeld zwarte Piet, moest je (met de hand) een brief schrijven, in een enveloppe stoppen, adresseren, naar de brievenbus lopen en hopen dat de krant jouw bijdrage zou publiceren bij de ingezonden stukken. Dat gaf je behoorlijk wat tijd om je emotie te laten dalen en te bedenken dat het toch niet zo hard hoefde. En ja, de redactie keek dan natuurlijk ook wel even naar de inhoud en maakte natuurlijk een selectie van wat wel en niet geplaatst werd. Er zijn een hoop drempels verdwenen he?
En dan de bubbels. In Ondertussen (2012) schreven we al over het fenomeen dat jouw google-pagina andere resultaten geeft dan de mijne. Dat je beiden denkt in een neutrale bibliotheek te zoeken, maar dat de bibliotheek helemaal voor jou op maat is gemaakt. Zodat je alleen maar leest wat je wilt lezen en niet geconfronteerd wordt met andere geluiden. De sociale media hebben dat natuurlijk alleen maar versterkt. Je kunt als minderheid zomaar denken dat je de genegeerde meerderheid bent. Met alle boosheid van dien.
Iets fundamenteler lijkt me het depoliticeren van de politiek. En dan bedoel ik met politiek de plek waar we maatschappelijke belangen, tegenstellingen, idealen met elkaar confronteren om vervolgens tot beleid te komen. Waar in de tijd van Joop den Uyl, Dries van Agt en Hans Wiegel nog een verschil van ideologieën aan de basis lag van het politieke bedrijf, is vanaf de kabinetten ‘no-nonsense’-Lubbers een toon aangeslagen van neutraal-zakelijke beleidsvorming. Politiek werd probleemmanagement. Het neoliberale denken claimde het monopolie op redelijkheid, rationaliteit en gezond verstand. De andersdenkende werd weggezet als onredelijk, emotioneel of als verwarde idealist. We kregen de paarse kabinetten Kok als een bondje van kapitalisten en ongevederde socialisten. Economisch enorm succesvol, maar er was geen georganiseerde oppositie over. Dus werd er geen leidinggegeven aan het tegengeluid. Tot Fortuijn opstond en stem gaf aan de onvrede: “Ik zeg wat ik denk en ik doe wat ik zeg”. Dit leek een oproep aan eenieder om zijn stem te laten horen en er daden bij te voegen. De ongeorganiseerde geest uit de fles.
Tenslotte verliezen allerlei instituties hun geloofwaardigheid en daarmee hun gezag. We zien het aan de pers die in een tijd van afkalvende oplages en kijkcijfers steeds afhankelijker wordt van adverteerders. De verleiding om te publiceren wat de lezers of kijkers willen zien of horen, groeit. Het journaal lijkt steeds vaker over criminaliteit te gaan.
De druk van een multinational om twee miljard overheidsgeld per jaar aan aandeelhouders te schenken, was zo groot dat de indruk ontstaat dat ons kabinet aan de leiband van het grootkapitaal loopt.
De wetenschap is zo afhankelijk van private financieringen dat resultaten te vaak opvallend goed uitkomen voor de financier. En als die instituties hun gezag verliezen, dan verdwijnen de noodzakelijke ijk- en rustpunten uit de maatschappelijke tegenstellingen.
 
Dus jouw verlangen naar het gewone gesprek, naar onderling respect, naar sportiviteit, naar bruggen slaan, ik deel het van harte. En ik denk zelfs dat er heel erg veel mensen zijn die jouw verlangen delen. Zou dit zachte pasteltintengeluid misschien toch heel krachtig kunnen worden?
Precies honderd jaar geleden, aan het eind van de eerste wereldoorlog, dichtte Henriette Roland Holst:
 
De zachte krachten zullen zeker winnen
in ’t eind – dit hoor ik als een innig fluistren
in mij: zoo ’t zweeg zou alle licht verduistren
alle warmte zou verstarren van binnen.
 
 
Groet,  Jaap
 

Reageer

3 reacties op “Zachte krachten

  1. Roel de Boer (5 december 2018)

    Een goed verhaal, Jaap. Ik ben het op veel punten met je eens.
    Wat mij ook is opgevallen is dat, na het wegvallen van de zuilen in onze maatschappij, ook de media (tv, radio) steeds meer eenheidsworst zijn geworden. Misschien komt dat wel doordat zij door de (rechtse) politiek steeds meer gedwongen worden om van private productiemaatschappijen gebruik te maken. Vroeger deden de omroepen dat zelf en zorgden er daarbij voor dat hun identiteit duidelijk naar voren kwam. Waar is de tijd gebleven dat je kwaad was dat Wim Bosboom “overliep”van de VARA naar de TROS.

    Met een groet,
    Roel de Boer.


  2. Eelke Pol (7 december 2018)

    Beste Leike en Jaap,
    Jullie beschrijven heel mooi wat er maatschappelijk gebeurt. En dat stemt inderdaad somber. Gelukkig zijn er ook goede voorbeelden, denk aan initiatieven die mensen in de buurt nemen mbt delen van spullen, buurtlunches etc. Gelukkig maar.
    Jullie schrijven natuurlijk vaak over werk en organisaties. Een organisatie is nog een van de laatste institutionele vormen waarin mensen elkaar regelmatig ontmoeten (met het wegvallen van zuilen). In een organisatie ontmoeten mensen van verschillende achtergronden elkaar en werken samen. Iets om te koesteren. Natuurlijk gaat dat niet altijd goed, maar vaak ook wel. En in een organisatie moeten mensen leren om de nuance te zoeken, tot 10 te tellen en met andersdenkenden om te gaan. Denken jullie dat organisaties op die manier kunnen bijdragen aan een menswaardiger samenleving? Ik ben benieuwd naar jullie mening daarover.


    1. Jaap van ’t hek (7 december 2018)

      Wow, Eelke, wat een mooi statement!
      En het klopt wel met waar we mee bezig zijn. Organisaties lijken eilandjes te zijn waarin gezag nog een ordenende functie vervult. Natuurlijk lang niet altijd even effectief, even handig of even rechtvaardig. Maar de wereld er omheen lijkt in een diepe verwarring. Geesten uit de fles met bubbels.
      In organisaties zijn verhoudingen nog redelijk helder, hoewel het fascinerend is dat niemand (OM en Nederlandse Bank nu ook) kan aanwijzen wie bij ING verantwoordelijk is voor het beleid waardoor verdachte transacties niet gezien werden.
      Dus misschien heb je wel een punt en zijn organisaties eilandjes waarop mensen elkaar kunnen ontmoeten, samenwerken, betekenis geven aan hun leven en het gevoel hebben dat wat ze doen ertoe doet.
      dank voor je reactie. groet, Jaap


Do NOT follow this link or you will be banned from the site!