Vertrouwen als gelaagd verschijnsel

10 maart 2019


Beste Leike,
 
Een volkswijsheid luidt dat vertrouwen te voet komt en te paard verdwijnt. Het is sneller vernietigd dan opgebouwd.
Ik vertelde onlangs weer ons onderscheid in drie lagen vertrouwen aan een groep uit een organisatie waarin het vertrouwen per sneltrein was afgevoerd.
 
De bovenste laag van vertrouwen noemen de Engelsen confidence. Het maakt dat je erop kunt vertrouwen dat je context, het systeem waarin je je bevindt voorspelbaar is. Je kunt erop vertrouwen dat het werkt zoals je verwacht. Anderen houden ook rechts in het verkeer, je bankrekening raakt niet leeg door een bankroof, het eten uit de winkel bevat geen gif. Het is een vorm van vertrouwen die we ‘for granted’ nemen. Eli Asser schreef er het prachtige lied op dat ik op het einde verkort bijvoeg.
De relatie met anderen krijgt vorm in ‘trust’. Ten aanzien van specifieke mensen durf je je afhankelijk te maken. Je vertrouwt een vriend een geheim toe omdat je ‘weet’ dat hij dat niet zal beschamen. Je laat je tandarts toe in je mond met enge apparaten omdat je erop vertrouwt dat zij vakbekwaam is. Je werkt samen met een collega aan een klus en vertrouwt erop dat zij haar onderdeel goed doet.
De derde laag is individueel. Dit gaat om het vertrouwen in jezelf. Dat je van jezelf weet dat je je hier wel uit redt. Dat je een moeizame werkconferentie wel tot een goed einde brengt of zonder beenbreuk een zwarte piste afdaalt.
 
Ook nu merkte ik dat dit onderscheid mensen veel inzicht geeft in de gelaagdheid van vertrouwen in hun eigen organisatie.  En al uitleggend en het gesprek erover voerend ontdek ik ook steeds meer hoe die lagen in organisaties samenhangen.
 
Als het systeem minder betrouwbaar wordt en je niet meer zeker weet of de wereld om je heen wel werkt zoals je dacht dat die werkte, dan moet je het hebben van vertrouwde relaties. Als het rechtssysteem niet betrouwbaar of willekeurig is, neem je het recht in eigen hand.
Ook zelfvertrouwen helpt om je minder kwetsbaar te weten in onzekere relationele of systeemcontext.  Je spierballen, intelligentie of goedgebektheid hielpen je al dikwijls uit moeilijke situaties.
Zo redeneerden we ook al dat een toenemende confidence ruimte schept om met minder te vertrouwen anderen samen te werken. Er ontstaat immers een bedding om conflicten in op te lossen. Wat op de ene laag ontbreekt moet dus gecompenseerd worden op een andere laag.
 
Maar ik zie opeens ook dat die drie lagen elkaar ook kunnen versterken. Zowel zelfvertrouwen als confidence kunnen ertoe leiden dat je een ander gemakkelijker vertrouwen kunt schenken. Je redt je er immers wel uit als het misloopt.
En zoals het met vertrouwen in de ander gaat; dit is vaak wederzijds en elkaar versterkend. Geschonken vertrouwen levert vaak teruggeschonken vertrouwen op.
Omgekeerd zijn succesvolle vertrouwensrelaties een goede impuls voor je zelfvertrouwen. Het lukt je immers (samen met anderen) goede dingen voor elkaar te krijgen.
Alleen dat confidence, dat heeft tijd nodig. Zo snel bouw je geen vertrouwde, nieuwe context waarin regels, vanzelfsprekendheden, machtsverhoudingen helder en betrouwbaar zijn.
 
Misschien gaat het spreekwoord vooral over confidence. Misschien komt dat te voet terwijl het te paard weer gaat.  Maar zou het zo kunnen zijn dat trust te paard kan komenin een context met veel confidence? Zou dat dan niet een mooie ingang zijn voor het opbouwen van vertrouwen?
 
Groet, Jaap
 
Als Je Mekaar Niet Meer Vertrouwen Kan
Auteur: Eli Asser
 
Stel voor dat ik netjes mijn plicht doe
Ik wil naar Edam, naar mijn nicht toe
Maar de treinmachinist is een vreemde sardist
En die rijdt voor de gein naar Maastricht toe
Het resultaat zou zijn, ik nooit meer met de trein, want

Als je mekaar niet meer vertrouwen kan
Waar blijf je dan, zo is het toch, meneer
Als je mekaar niet meer vertrouwen kan
Dan blijf je nergens meer

Ik wil in de winkel wat kopen
Pak de lift in plaats van te lopen
Ineens staat hij stil en hoe hard ik ook gil
Pas na zes weken doen ze hem open
Ik denk wel even na voor ik daar weer binnen ga, want

Als je mekaar niet meer vertrouwen kan
Waar blijf je dan, zo is het toch, meneer
Als je mekaar niet meer vertrouwen kan
Dan blijf je nergens meer

De hardloopster, Nellie van Norden
Versloeg elke vrouw op de horde
Toen bleek ze een heer, want ze was op een keer
Als baby verwisseld geworden
Je twijfelt aan je geest, wanneer je zoiets leest

Als je mekaar niet meer vertrouwen kan
Waar blijf je dan, zo is het toch, meneer
Als je mekaar niet meer vertrouwen kan
Dan blijf je nergens meer

Ik vlieg op mijn zomeradres an
Ineens komt daar de stewardess an
Stap maar uit boven zee, je mag niet verder mee
Want het reisbureau is op de fles, man
Ja zeg op die manier is vliegen geen plezier, want

Als je mekaar niet meer vertrouwen kan
Waar blijf je dan, zo is het toch, meneer
Als je mekaar niet meer vertrouwen kan
Dan blijf je nergens meer

Stel nou voor d’r breekt ergens een brand uit
En de brandweerlui steken geen hand uit
De politie komt ook, maar bij het zien van de rook
Rijdt ‘ie haastig de andere kant uit
Dan zeg ik: het word tijd voor een andere overheid want

Als je mekaar niet meer vertrouwen kan
Waar blijf je dan, zo is het toch, meneer
Als je mekaar niet meer vertrouwen kan
Dan blijf je nergens meer

 

Reageer

Een reactie op “Vertrouwen als gelaagd verschijnsel

  1. Eelke Pol (12 maart 2019)

    Beste Jaap,

    Heel moois stukje heb je geschreven. En zo herkenbaar! De manier waarop jij confidence beschrijft, doet mij erg denken aan het begrip fairness. Volgens mij is bij het functioneren van organisaties in het algemeen en organisatieverandering in het bijzonder het gevoel van fairness,net als confidence, van groot belang. En fairness gaat wat mij betreft dan vooral om het gevoel dat medewerkers hebben dat ze fair en eerlijk behandeld worden. Hangt ook weer samen met rechtvaardigheid. Het cluster van fairness, rechtvaardigheid en confidence valt wat mij betreft moeilijk te overschatten.

    In mijn boekje TRUST, het slimme zusje van SMART, heb ik een aantal jaren geleden uitgebreid geschreven over het belang van TRUST. Waarbij TRUST staat voor T van Tweezijdigheid, R van Ruimte, U van Uitdaging, S van Support en T van Transparant. In de deskresearch voor dit boekje stuitte ik oa op onderzoek van TNO, waaruit met name bleek dat het vertrouwen tussen leidinggevende en medewerker (vice versa) cruciaal is.

    Veel succes met julllie leuke blog!


Do NOT follow this link or you will be banned from the site!