Het zelfgeorganiseerde drama

4 april 2021


Beste Jaap,

 

Het zou best eens gelopen kunnen zijn als in jouw blog. Die wandelgangen zullen echt niet stiller geworden zijn. Wel voorzichtiger denk ik, na dat kamerdebat van donderdag. Mijn hemel! Sheila Sitalsing omschreef de kamerleden als een achter de bal aan dartelende groep. Ik vond het meer de F-jes: rondrennen, kluitjes vormend, af en toe achter de bal aan, maar voetbal kun je het nog niet noemen. Ik zag vooral het gedoe dat je ook ziet in een slecht-georganiseerd en slecht-geëquipeerd zelforganiserend team. Zo’n team waarvan in een reorganisatie te snel de steunstutten zijn weggetrokken in de utopische overtuiging dat alles dan beter gaat. Iets soortelijk is natuurlijk in de Kamer gebeurd toen ze zelf de koning uit het (in)formatieproces wegreorganiseerden. Het effect ervan zagen we donderdag.

 

Het is makkelijk om zelforganiserend enkelvoudige onderwerpen tot een uitkomst te brengen. Eenvoudige vraagstukken regel je wel met elkaar. Voor complexe vraagstukken geldt dat veel minder. Complexe vraagstukken vragen onderzoek, analyse, reflectie en heel vaak organisatie: hoe wil je met het onderwerp omgaan en hoe organiseer je het gesprek erover zo dat echt alle facetten recht gedaan is?

Dat debat donderdag laat zien wat er mis kan gaan als je er de organisatie en spelregels niet voor hebt. Alles liep door elkaar: de inhoudelijke analyse (Wat is er gebeurd?), het functioneringsgesprek (Waar zijn de verkenners de fout in gegaan?), het proces (Mag er in de eerste ronde – informeel – over personen gesproken worden?), het vinden van de zondebok (Wie heeft over Omtzigt gepraat?), groepsdynamische processen (‘Kom niet aan ONZE Pieter Omtzigt’), historische onvrede (nog veel zeer over hoe de toeslagenaffaire tot een einde gebracht was), de eigen rol van de Kamer (Wij zijn de opdrachtgever van de verkenners), de individuele beoordeling (de amnesiekaart een keer teveel getrokken), de onvrede over de disbalans in macht en tegenmacht (verkenners met een politiek profiel en de ambtenaar was van AZ), het vereffenen van rekeningen (‘Hier scheiden onze wegen, ik sta hier met zwaar gemoed.’), het voorschot op het vervolg van de formatie. Al die onderwerpen met alleen het debat als middel om ze te bespreken. Een veel te eenvoudig instrument voor een vraagstuk dat op zoveel borden uitgespeeld wordt. Zonder instrumenten waarmee je de complexiteit productief kunt maken, is er geen andere strategie mogelijk dan de middelpuntzoekende kracht van de vereenvoudiging, wil je zelf niet beschadigd raken. In dit geval dreef die kracht richting Rutte die nu echt echt, echt zijn hand overspeeld had. Hoe meer het debat zich daarop richtte, hoe minder de andere facetten van belang leken. Het lijkt een oplossing, maar eigenlijk organiseer je een gebrekkig enkelvoudig perspectief en daarmee blindheid voor het grotere geheel van patronen.

 

De gevolgen zijn desastreus. De relaties zijn geschaad. Veel partijen staan op achterstand in de (in)formatie nu alles op straat ligt. Het vertrouwen in de politiek zal niet gestegen zijn. De reflectie op het eigen gedrag van de Kamer is buiten de orde gebleven. Maar vooral: het feit dat je als Kamer, na het buitenspel zetten van de koning, eigenlijk nooit goed hebt nagedacht over wat er dan nodig is in organisatie, proces, rollen om zoiets ingewikkelds als een (in)formatie goed te kunnen doen, blijft onbesproken

Als in teams de taak rottig georganiseerd is, trekt dat een wissel op de relatie en vice versa. En de kamer heeft de taak rottig georganiseerd. Zelforganiserende teams moeten hun werk doen èn hun werk zo organiseren dat ze het kunnen doen. Dat organiseren van het werk vraagt aparte aandacht; dat gebeurt niet als vanzelf tijdens het doen van het werk. Een verstandige kamer had dat vooraf gedaan. Door dat na te laten, is ze zelf schuld aan wat er gebeurde, maar die reflectie kwam niet.

 

Groet, Leike

Reageer

21 reacties op “Het zelfgeorganiseerde drama

  1. Joke Hagedoorn (5 april 2021)

    Amen
    Zo verhelderend en herkenbaar vooral: “het gedoe dat je ook ziet in een slecht-georganiseerd en slecht-geëquipeerd zelforganiserend team. Zo’n team waarvan in een reorganisatie te snel de steunstutten zijn weggetrokken in de utopische overtuiging dat alles dan beter gaat”


  2. Rob Zakee (5 april 2021)

    Wijze reflectie. Jullie schetsen dat “Rutte zijn hand nu echt heeft overspeeld” . Daarachter zit ook een vraag: als je iets overspeeld doe je ook organisatorisch niet goed. En wat is dat dan volgens jullie?


    1. Jaap van ’t hek (5 april 2021)

      Ik weet niet of ik je vraag goed begrijp en of mijn reactie adequaat is. Maar Rutte loog vaker, we zagen de lijstjes in de krant. Ik denk dat we in het algemeen best geneigd zijn iemand een fout te vergeven (zeker als het zo’n sociaal vaardige, leuke, vrolijke, energieke man is als Rutte (die ook nog eens niet uit is op geld of iets dergelijks). Maar als een leugen een patroon wordt, gaat het iets voorspellen over het heden en dan word je voorzichtiger. Dat is 1.
      Maar ik denk dat er meer aan de hand is. Asscher trok de toeslagenaffaire op zijn fatsoen en vertrok. Rutte hoor je vooral van zichzelf zeggen dat hij veel goeds heeft gedaan. Maar de overheid is compleet uitgewoond (tekort aan leraren, verpleegkundigen, politieagenten, militairen) met een wrakke belastingdienst, een verkwanselde jeugdzorg, steeds meer voedselbanken en daklozen, noem maar op. Als Kaag het in de campagne over ‘nieuw leiderschap’ had, appelleerde dat aan een onderstroom van diepe onvrede. Ook de groei van extreem rechts duidt op het einde van hoe het nu gaat. Tijd voor verandering. Zoals presidenten in de meeste landen na 2 of 3 termijnen niet meer mogen terugkomen.


    2. Leike (5 april 2021)

      Dat gaat niet zozeer over hoe je het spel organiseert maar hoe je het speelt denk ik. Ook een vorm van keuzes maken over het hoe, maar dan binnen het gestructureerde spel. Empanadas ten aanzien van dat spel deel ik Jaaps beeld.


  3. Roel H Reitzema (5 april 2021)

    Beste Leike, wat een treffende reactie. En de herkenbare brug naar hoe het in organisaties werkt. Als er problemen zijn met mensen, is er een probleem met de structuur. En vice versa. Doordat de praktijk vaak gelijk geeft als je hetvraagstuk omdraait, pas ik bij de analyse fase al dit omdenken toe. Met verbluffend resultaat. Dank voor je onbedoelde support.


  4. Jeffrey Kriele (5 april 2021)

    Wow, een zeer mooi betoog (en ook wel analyse) over de gezamenlijke verantwoordelijkheid waar het veelal lijkt dat er vooral de schuld bij de ander gezicht wordt.


  5. Coletta (5 april 2021)

    Beste Leike, en Jaap natuurlijk,
    Helemaal mee eens. Mijn wijze moeder zei : het oog kijkt altijd van zich af. Dat is een eigenschap van het oog. Ooit zijn in ons staatssysteem op allerlei plekken mediators bedacht. De commissaris can de koning , de burgemeester, de koning zelf. Die zijn we nu aan het afschaffen, want als je niet democratisch gekozen bent, mag je geen invloed hebben. Maar daarmee is de medierende of coachende of adviserende rol weg. De onbevangen blik van buitenaf. Dat wreekt zich hier, net zoals je schrijft.


  6. Ariette (5 april 2021)

    Hi Leike,
    Boeiend stuk om zo het vergelijk te maken met teams in organisaties. Wat zou het effect/resultaat zijn als je de vergelijking doortrekt dat de politiek een organisatie was? Wat betekent dat voor de levensvatbaarheid?


    1. Leike (5 april 2021)

      Hi Ariette, de politiek is georganiseerd, net als organisaties dat zijn. Daar zit t verschil niet. Allebei systemen die adaptief en robuust zijn. Alleen lopen er andere processen doorheen en krijgen ze dus andere vormen. Maar je kunt op dezelfde manier naar de adaptiviteit en levensvatbaarheid kijken. Denk ik.


  7. Ivo (5 april 2021)

    Scherpe analyse, Lieke!
    Eerst denken, dan doen/ spreken 👌.
    Ivo


  8. Jurriaan (5 april 2021)

    Zouden ze doorhebben dat ze het niet goed georganiseerd hebben? Of gaan ze gewoon verder en geven ze ‘de buitenwereld’ de schuld.


    1. Leike (5 april 2021)

      Geen idee. In de hitte van het moment kun je die reflectie niet doen. Die wordt onmiddellijk gelabeld als onderdeel/inzet van t spel. Achteraf of met andere instrumenten kan dat wel. Maar het is niet je vak als politicus om dit te kunnen zien.


  9. Peter Berkhout (5 april 2021)

    Beste Leike en Jaap,
    Mooie reflectie. Met de bril van de systeemdenker en aan de hand van de analogie van het zelforganiserende team wordt meer helder dan de machtspolitieke analyses die je doorgaans leest. Ik vraag me regelmatig af hoe het toch kan dat de wijsheid van organisatiekundigen zo weinig invloed heeft op de geleefde werkelijkheid binnen het politieke systeem. Escalaties zijn altijd inhoudelijk gekleurd en worden zelden geïnterpreteerd als een spelregel vraagstuk. Ik vrees dat we (poltici, media, burgers) nog te veel op kicken op het spektakel en te weinig de pijn voelen van een bedenkelijk functionerend systeem, waardoor fundamentele verandering uitblijft.


    1. Jaap van ’t hek (5 april 2021)

      Peter, Ik denk dat een gedoetje in Den Haag een heel ander gedoetje is als een tussen jou en mij. Het lijkt relationeel geharrewar, maar het is theater. Communicatie is niet voor elkaar bedoeld, maar voor jou en mij. Escalaties gaan niet over onderlinge verhoudingen, maar over taxaties van wat je achterban van je wil. Als je veel op twitter zit of naar talkshows kijkt, denk je dat je achterban op controverse zit te wachten; dat is het verdienmodel van dit soort media. Het is als het verschil tussen discussie en debat; het eerste vindt plaats tussen de sprekers en het tweede dient ter explicatie van standpunten aan derden. Niet gericht op een oplossing, maar om te profileren. Organisatiekundigen zijn vaak te eendimensionaal gericht op oplossingen van problemen; wat hier aan de orde is zijn systeemproblematieken: geen inhoudelijke vraagstukken, maar dynamische gedragsvraagstukken. Dat denk ik zo, op de maandagavond. Maar mijn denken is verre van af…


  10. Tarcies (5 april 2021)

    👍🏼


    1. Jaco (5 april 2021)

      Waarom zit er geen Kamervoorzitter die zorgt dat het over de inhoud gaat..antwoord op de vraag. Houd geen pleidooi per partij. Maar houd alles op de inhoud of beperk de spreektijd per partij. Inmiddels zijn er 17 partijen….herkouwt dan iedereen elkaars vraag …of gaan we stemmen op inhoud. Laat eens de organisatiedeskundige de 2 e kamer analyseren sinds de laatste invoering van de 2e kamer is er al veel nieuw water door de Maas gegaan….


  11. Jaap Doeven (5 april 2021)

    Een goede analyse volgens mij, Leike.


  12. Sjoerd Hania (5 april 2021)

    Beste Leike, vergeet die Haagse nietsnutten en participeer in onze parallelle waardenbeweging naar een nieuwe duurzame samenleving.


  13. Gerard van Reekum (6 april 2021)

    Dus jij denkt dat als er vooraf meer duidelijkheid was geboden over de rolbegrenzing van verkenners, Jorritsma/Ollongren hun agenda niet hadden laten vullen met andere aandachtspunten dan die werden aangedragen door de lijsttrekkers die zij spraken?
    Laten we eerst even vaststellen dat de enige coalitiepartij die aanhang verloor meer dan de helft van hun resterende zetels heeft te danken aan voorkeurstemmen op het fractielid die jarenlang snoeiharde kritiek uitte op het vorige kabinet. Dat zo’n gegeven bij afwezigheid van andere denkbare coalities een grote wissel trekt op de vorming van een nieuwe regering, heeft volgens mij niet zoveel te maken met de inrtichting van het formatieproces. Dat hele gedoe rondom Omtzigt is gewoon een consequentie van de verkiezingsuitslag. Als Hoekstra wil blijven meeregeren, zeggen VVD en D66: “Los eerst even je interne probleem op”. Nu Hoekstra zich terughoudend opstelt, vraagt hij dus eigenlijk: “Willen jullie niet eerst even mijn interne probleem oplossen?” Dan beginnen ze daaraan, speelt-ie de vermoorde onschuld. Daar had geen koning aan geholpen hoor.


    1. Jaap van ’t hek (6 april 2021)

      Ook een heel interessante manier van kijken, Gerard! En ik vermoed niet dat Leike denkt dat het alleen de inrichting van het proces was, maar wel dat dat niet bijdroeg aan de dubbele crisis waarin we nu terecht zijn gekomen.


      1. Gerard van Reekum (6 april 2021)

        Er zijn misschien wel meer crises dan twee. Wat mij fascineerde was hoe het kabinetslid dat in de beste positie verkeerde om het toeslagschandaal netjes af te handelen maar verzuimde om dat voorafgaand aan de verkiezingen voor elkaar te boksen, niet over het gogme beschikte om te weigeren het lijsttrekkerschap over te nemen van degene die het voor de voeten van Pieter Omtzigt had weggekaapt. Nu zit niet alleen het CDA met de gebakken peren, maar wij allemaal. En nog steeds lijkt Wopke Hoekstra niet in de gaten te hebben dat hij bezig is een groter probleem te worden dan Pieter Omtzigt…


Organisatievragen