HOE PRAKTISCH IS ONDERTUSSEN?
Impressie van een symposium
Ondertussen in de organisatie, ons tweede boek, is klaar. Er zit een kaft om de tekst en we daarmee hebben onze gedachten over Ondertussen de wereld in geslingerd.
Maar naast denken, is er ook ‘doen’. Eén van de worstelingen met het fenomeen Ondertussen is dat het zo ongrijpbaar is, en het zich vooral met inzicht achteraf aan ons toont. Maar in deze tijd waarin sprake is van een steeds grotere onvoorspelbare ruimte, hebben we een vorm van (be)grip nodig van dat Ondertussen. Een vorm van begrip die niet zozeer tot stand komt door contemplatieve isolatie, maar door actief handelend en experimenterend op zoek te gaan naar het potentiële en manifeste Ondertussen. Het vraagt om ‘doen’: begrijpen van Ondertussen in het moment zelf, ermee omgaan en ernaar handelen.
Dat doen kwam tot uitdrukking op de dag dat we ons boek ten doop hielden. Op 2 maart organiseerden we, ter ere van het verschijnen van het boek, een symposium over het Ondertussen. Voor de invulling van die dag hadden we mensen uitgenodigd om een inleiding te houden of een workshop te geven waarin het Ondertussen zichtbaar, praktisch of hanteerbaar gemaakt werd. En daarmee ontstond langs een andere dimensie zicht op het fenomeen Ondertussen in de organisatie: de zichtbaarheid ervan in het moment en de mogelijkheid om ermee om te gaan.
De vanzelfsprekendheid van Ondertussen voor de bestuurder
Louise Gunning, (toen nog) voorzitter van de Gezondheidsraad en Louise Vet, directeur NIOO KNAW lieten in hun inleidingen zien hoezeer Ondertussen iets is waar je mee te dealen hebt. Het is er, het kan je overvallen, je beleid kan erdoor mislukken èn je moet erop reageren en het incorporeren in wat je aan het doen bent.
Voor de Gezondheidsraad betekent dat de zoektocht hoe om te gaan met die onvoorziene, maar plotseling luid en duidelijke, aanwezigheid van meningen en beïnvloeding via internet. Niemand was er eigenlijk op voorbereid dat een advies voor vaccinatie tegen baarmoederhalskanker bij jonge meisjes opeens op internet leidde tot allerlei indianenverhalen waardoor uiteindelijk ongeveer de helft van de meisjes de zaak niet vertrouwde en ervoor koos zich niet te laten vaccineren.
Voor het NIOO de zoektocht naar hoe dat wat het meest je hart heeft, de ecologie en het onderzoek ernaar, ook bestaansrecht kan blijven houden en hoe je daar Ondertussen de beleidsbeslissers warm voor kunt krijgen. Het bouwen van de eigen nieuwbouw volgens de principes van ‘cradle to cradle’ bleek in de praktijk nog niet zo eenvoudig met al die partijen die daar geen enkele verbinding en ervaring mee hadden.
Beide inleiders lieten zien dat het vraagt het om continu schakelen tussen je ambitie, je doelen en je eigen handelen en dat wat je in je omgeving (plotseling) ziet gebeuren. Niet loslaten wat je bezielt en wat je belangrijk vindt om te doen, maar niet star worden als er in je omgeving dingen gebeuren die je er ook een beetje vandaan halen. Niet alleen je eigen koers volgen, maar ook gevoelig blijven voor de koers van anderen en hoe je daarop aan kunt sluiten om je eigen doel te bereiken. En vooral: niet negeren wat er gebeurt maar zoeken naar hoe ermee om te gaan.
Meer weten over het werk van beide Louises?
Louise Gunning: http://www.uva.nl/organisatie/object.cfm/77E8C470-0E00-487D-8C0BC2DB29289870
Louise Vet: www.nioo.knaw.nl
Macht en liegen: het spel in de coulissen
Eenieder schept in zijn handelen een toneel dat zichtbaar is voor anderen. Daarin zet je dingen op de voorgrond en in de schijnwerpers. Maar je laat niet alles zien en weten, sommige zaken hou je op de achtergrond of zelfs in de coulissen. Het moet wel praktisch blijven.
Is het mogelijk om gelaagdheid in handelen en strategieën van mensen te doorzien? In de workshops over macht en liegen was het antwoord ‘nee’. We hebben allemaal wat te verbergen. Of het nou gaat om het leugentje om bestwil die de omgeving minder hard en onleefbaar maakt, of de harde leugen die bij het spel om de macht hoort, allemaal houden we dingen verborgen voor anderen. En dat zullen we blijven doen, want zo werkt het spel, en zo blijft ons sociale leven een beetje aangenaam en veilig.
Dat besef, en het niet negeren van het spel, je bewustzijn van het onvermogen van jezelf en de ander om niet te liegen, helpen je om gevoelig te blijven voor signalen uit die coulissen. Meedoen aan het spel, met besef van die gelaagdheid maakt je een slimmere en betere speler. En laten we wel zijn, is meespelen niet leuker dan aan de zijlijn zitten.
Meer weten?
Projectmanagement en het (on)vermogen van de outsider
Als er iets is waar Ondertussen toch vooral een heel onpraktisch en onwenselijk verschijnsel is, dan is het in een project. Je plant een project vooral zo dat onverwachte gebeurtenissen uitgesloten worden, even geen deel zijn van wat je aan het doen bent. Het risico van kokervisie en daarmee van onverwachte Ondertussengebeurtenissen ligt op de loer. Of niet?
Florian Bekkers liet in zijn workshop zien dat dat niet hoeft. Maar dat dat wel vraagt om strak vasthouden aan je eigen doelen en ambities èn het spel spelen in de dynamiek om je heen. Alleen vasthouden aan je eigen project(resultaat) is gevaarlijk. Je moet (daarnaast) het spel in de coulissen spelen, niet aarzelen om daar stevig te acteren, duidelijk te zijn over je bedoelingen, maar ook sensitief in het begrijpen van andermans bedoelingen en van de mogelijke samenlopen van omstandigheden. Projectmanagement wordt daarmee naast projectsturing ook vooral sturing van je potentiële Ondertussen.
Wilfred Verweij onderzocht met zijn deelnemers het (on)vermogen om als outsider (interim-manager, projectmanager, adviseur) om het Ondertussen in een voor jou nieuwe context te zien, en de krachten die er spelen in een organisatie om je wereldbeeld te calibreren en synchroniseren aan de heersende beelden in die organisatie. Het verschil dat je in het begin kunt maken, omdat alles je vreemd is, duurt niet lang. Je wordt als snel een speler in het spel.
Meer weten over Florian Bekkers?
Florian Bekkers: www.phaos.nl
Denken in het Ondertussen
Liegen, het machtsspel spelen in de coulissen of aan de randen van projectmanagement gingen over het effectief spelen van het spel in de plooien van je zichtbare wereld. Harrie Regtering zocht in zijn workshop ‘Denken in het sociale Ondertussen’ de stilte in het oog van de storm op en gaf daarmee een handvat voor het benaderen van het fenomeen. Niet praktisch in de zin van het aanleveren van spelregels over hoe om te gaan met de onzichtbare (hersen)schimmen om je heen, maar praktisch als tijd voor het denken inbouwen in een gejaagde, snelle, altijd op handelen gerichte wereld.
Meer weten over wat Harrie Regtering bezig houdt?
www.ulbodesitterkennisinstituut.nl
Gebruik maken van de kracht van het Ondertussen
Jitske Kramer belichtte Ondertussen op nog een andere manier. Het ging haar niet om het bedekken, het verbloemen, het spelen van het spel, en het verbinden van je eigen focus en dat wat om je heen gebeurt. Zij probeerde juist de kracht van het Ondertussen naar boven te halen in haar workshop over Deep Democracy. Deep Democracy is een vorm om datgene wat juist in het spel onbelicht blijft, te belichten, naar boven te halen en te benutten voor verandering en verbetering. Juist door even weg te stappen uit de scheidslijn van eigen focus en Ondertussengebied, te verbinden wat gescheiden geraakt is, kan Ondertussen een krachtig instrument zijn voor verandering.
Meer weten over Jitske?
Veranderen van de koers van de gebeurtenissen
Als dat toch eens kon! Dick van Ginkel ging in de ochtend het experiment aan. Hij veranderde de volgorde van scenes in een film en onderzocht op welke wijze daardoor ook Ondertussen anders werd. Praktisch? Nee. De loop van de gebeurtenissen kunnen we niet veranderen. Inzichtgevend? Zeker! We leggen moeiteloos relaties tussen gebeurtenissen door de volgorde waarin ze zich voordoen, maar is het wel oorzaak en gevolg?
Ondertussen komt ook voort uit de loop der gebeurtenissen, maar onder controle krijgen we die nooit (tenzij als filmeditor).
Meer weten over Dick van Ginkel?
Ondertussen in je hoofd
Als we al in staat zijn om het door anderen veroorzaakte Ondertussen ooit te overzien en ten nutte van ons eigen handelen zouden kunnen gebruiken, dan is er nog het Ondertussen in ons eigen hoofd dat ons parten speelt. , We denken het een en doen het ander. We denken dat we in control zijn en rationele keuzes maken over wat we zeggen en doen. We denken dat ons denken aan ons handelen vooraf gaat. Maar dat denken we alleen maar. Zo gaat het meestal niet.
Kunnen we daar iets aan doen?
Adrie van den Berge maakte inzichtelijk hoe het in ons hoofd werkt als we in interactie zijn met anderen, en maakte praktisch hoe we met onze eigen belemmerende overtuigingen om kunnen gaan.
Hans Bennis liet aan de hand van hoe we taal vormen in ons hoofd zien, dat dat wat in ons hoofd gebeurt zo ongelofelijk ingewikkeld is, dat echt sturing krijgen op wat er in ons hoofd gebeurt een onmogelijkheid blijkt. We weten niet half welke grammaticale regels we volgen als we een zin maken en toch volgen we de regels die we niet kennen heel precies.
Erg? Welnee, we brengen het er evengoed best goed vanaf. Als we maar niet al te veel controle proberen te krijgen op wat we doen.
Meer weten?
Adrie van den Berge: www.dgv.nl
Hans Bennis: www.meertens.knaw.nl
Lekker leven in het Ondertussen
Tot slot de meest praktische les van Edu Feltmann. Terwijl we in de andere workshops en bij de andere inleidingen druk bezig waren om Ondertussen te begrijpen en te onderzoeken hoe er meer en beter mee om te gaan, ging zijn workshop over lekker leven in het Ondertussen. En ach, is dat niet eigenlijk het meest belangrijke?
Meer weten over Edu?
