ONDERTUSSEN IN DE ORGANISATIE
‘Alles wat om je heen gebeurt terwijl jij druk bezig bent met het realiseren van al je plannen’
Minisymposium
2 maart 2012
We leven in roerige tijden, waarin niks meer lijkt wat het vroeger was. We hebben te maken met grote, gekoppelde vraagstukken waar geen kant-en-klare antwoorden meer op zijn. Meer en meer worden instituties en mensen gedwongen om zich zonder helder kader te verhouden tot gebeurtenissen om hen heen. Er is dus meer onvoorspelbare ruimte en daardoor zijn er minder zekerheden.
Ondertussen gaat over die onvoorspelbare ruimte. Het is de wereld die gewoon doorgaat terwijl jij stil staat bij de plannen die je maakt en de dingen die je doet. Het gaat over de organisatie die zich voortdurend doorontwikkelt terwijl de manager dat probeert te besturen.
We denken dat in deze tijd, waarin grenzen vervagen, werelden steeds meer met elkaar verbonden raken en gebeurtenissen steeds sneller op elkaar lijken te volgen, het Ondertussen en de Ondertussengebeurtenis steeds vaker een rol spelen, en dus de moeite waard zijn om beter te begrijpen.
Ondertussen proberen te begrijpen is een poging om gevoel te krijgen bij parallelle werelden, bij dat wat zich steeds net aan je aandacht onttrekt en dat opeens toch heel belangrijk blijkt te zijn.
Op het symposium staat dat Ondertussen, dat wat zich anders in de plooien van onze waarneming bevindt centraal. Tijdens inleidingen en workshops krijg je de kans om gevoel te krijgen bij dat ongrijpbare fenomeen. De inleidingen geven een aanzet tot denken over Ondertussen. In de workshops ga je actief aan de slag met het Ondertussen van je eigen context.
BEKNOPTE BESCHRIJVING VAN INLEIDINGEN EN WORKSHOPS
INLEIDINGEN
Ondertussen is er elke dag en heeft ook elke dag invloed op ons. De inleidingen geven een aanzet tot denken over en kijken naar Ondertussen.
René Gude: Een filosofische verkenning van het Ondertussen
René Gude, directeur Internationale School voor Wijsbegeerte
Louise Gunning: Ondertussen en de retoriek van de markt
Louise Gunning, voorzitter van de Gezondheidsraad
Louise Vet: Ondertussen gaat de natuur gewoon door
Louise Vet, directeur NIOO KNAW
Hans Bennis: Ondertussen in je hoofd
Hans Bennis, directeur van het Meertens Instituut
DE WORKSHOPS
In de workshops staat het Ondertussen in je eigen werk en omgeving centraal. We gebruiken film om de parallelle werelden van Ondertussen beter te begrijpen, we neuzen in coulissen van organisaties op zoek naar macht, en we verkennen hoe liegen belangrijk is in organisaties en in ons leven. We kijken naar belemmerende redeneringen die zich Ondertussen in ons hoofd bevinden en we zoeken het oog van de storm in onze sociale contexten, de plaats waar rust heerst en denken betekenis geeft/neemt. En we zoeken naar praktische handvatten om je te verhouden tot Ondertussen.
Tussen de coulissen; frames en patronen in je denken
Adrie van den Berge
In deze workshop belicht Adrie van den Berge de invloed van frames op het handelen van mensen en de patronen die ze met elkaar bouwen. Daarna gaan deelnemers met elkaar op zoek naar de betekenis ervan in hun eigen (werk)leven.
Deel uitmaken van andermans Ondertussen
Dick van Ginkel
Ondertussengebeurtenissen kunnen zich overal voordoen. Een samenloop van omstandigheden wordt door velen beïnvloed. De volgorde waarin we waarnemen/ervaren geeft betekenis aan wat we zien. Als we de volgorde zouden kunnen veranderen, zouden we een veelheid aan Ondertussens kunnen zien die er ook zijn. In deze workshop gaan deelnemers met Dick van Ginkel op zoek naar die Ondertussens.
Kiezen wij ‘lekker leven’ als doel, middel of bijzaak bij ‘hard werken’ (en omgekeerd)?
Edu Feltmann
Als we de titel van dit symposium (‘Ondertussen is alles wat om je heen gebeurt terwijl jij druk bezig bent met het realiseren van al je plannen’) voorlopig accepteren, kunnen we ons in deze workshop ‘lekker bezig’ houden met iets belangrijks, bijvoorbeeld met de vraag: als ‘lekker leven’ voor ons het belangrijkst is of zou zijn, gebeurt ons dagelijks werk dan ondertussen - of leven wij (ondertussen) pas lekker omdat/terwijl/hoewel we dagelijks hard aan het werk zijn?
En wat gebeurt er dan ‘ondertussen’ (ook of niet) tijdens deze workshop??
Graag nodig ik u uit voor een tussenuurtje samen mijmeren in verwondering!
‘En, alles onder controle?’
Florian Bekkers
‘En, alles onder controle?’. Als mij dat gevraagd wordt, is mijn antwoord ‘Nee, het zou er slecht voor staan als ik alles onder controle zou hebben.’ Geen controle is de enige manier om totale controle te hebben om het doel te bereiken. In deze workshop onderzoeken we samen hoe een programma eruit ziet als het ingericht is op zoveel mogelijk in control zijn en hoe het eruit ziet als het zoveel mogelijk onderwerpen is aan wat er Ondertussen allemaal kan gebeuren, maar wel met het doel voor ogen.
Denken in het sociale Ondertussen
Harrie Regtering
In deze workshop zoekt Harrie Regtering met de deelnemers of het mogelijk is om aan de hand van het denken van Hannah Arendt in het oog van de storm van sociale krachten te staan en in dat oog, in rust, denkend betekenis te kunnen geven aan en nemen van de sociale situatie waarin ieder zich bevindt.
Functioneel liegen
Jaap van ’t Hek
We leren al vroeg liegen. Een wereld zonder leugens is niet leefbaar. Liegen helpt je je staande te houden in je sociale leven. Ook op het werk liegen we wat af. In deze workshop verkennen we de rol van liegen op het werk en de manier waarop je er Ondertussen mee organiseert en controleert (denk je).
De wijsheid in het Ondertussen van een groep
Jitske Kramer
Het besluit is genomen, maar ondertussen is niet iedereen het er mee eens. De wijsheid van de minderheid blijft zweven langs de randen van het blikveld van de groep. Vaak met sabotage en terroristisch gedrag ten gevolg. Deze workshop geeft een andere kijk op groepsdynamiek. Je maakt kennis met de facilitatiemethodiek van Deep Democracy, ontwikkeld in Zuid Afrika: besluitvorming met waardering voor andere opvattingen. Geen compromis. Werkelijke consensus. Zonder te polderen.
Op zoek naar macht in de coulissen van de organisatie
Leike van Oss
Macht is alom aanwezig in organisaties. Tot je het probeert te benoemen of te belichten. Dan is het er opeens niet meer. Macht is bij uitstek iets dat in de coulissen zijn werk doet. In deze workshop onderzoeken we dat wat niet belicht mag worden: hoe speelt macht een rol, wat zie je mensen doen, wat doe je zelf?
Ondertussen en de outsider
Wilfred Verweij
In deze workshop onderzoeken we of buitenstaanders - denk bijvoorbeeld aan adviseurs en interim- managers - het "ondertussen in de organisatie" anders ervaren dan insiders dat doen. Outsiders verhouden zich doorgaans op een andere manier tot de gang van zaken in een systeem dan insiders. Zijn outsiders zich minder bewust van wat er ondertussen gebeurt terwijl zij zich aan 'hun opdracht' of 'hun klus' wijden? Of zien vreemde ogen misschien wat de eigen ogen niet zien? Immers, "wat wij zijn zonder het te zien, ziet de ander zonder het te zijn," schreef Cornelis Verhoeven. Een workshop voor professionele buitenstaanders.
DE SPREKERS
Hans Bennis
Hans Bennis is directeur van het Meertens Instituut (KNAW) dat de Nederlandse taal en cultuur documenteert en onderzoekt. Daarnaast is hij verbonden aan de Universiteit van Amsterdam als bijzonder hoogleraar Taalvariatie. Zijn onderzoeksspecialisatie is de syntaxis van het Nederlands. Daarnaast schrijft hij regelmatig populair-wetenschappelijke boeken en artikelen over taal en cultuur. Op dit moment bereidt hij een toegankelijk boek voor over taalstructuur -'De wetten van de taal'- en over anarchie in de schrijftaal -'Het Korterlands'.
Florian Bekkers
Florian Bekkers is als senior adviseur op het gebied van strategie, leiderschap en programmamanagement verbonden aan Phaos. Zijn doel is mensen en organisaties die met ambitie belangrijke uitdagingen aangaan te laten slagen. Met Phaos zet hij Programmatisch Creëren als benadering voor programmamanagement op de kaart. Naast zijn werk is Florian lid van Provinciale Staten in Utrecht. Hij was als programmamanager verantwoordelijk voor de rijksstructuurvisie Infrastructuur en Ruimte, de Omgevingsvisie Overijssel en de sleutelgebieden-aanpak van het Innovatieplatform. In al deze processen zijn in heel hoog tempo baanbrekende resultaten geboekt. Florian is getrouwd en heeft een dochter van 3,5 jaar en een zoon van bijna 1.
Adrie van den Berge
Toen Camille Sant-Saëns heel oud werd verzuchtte Claude Debussy “of er dan niemand is die zoveel van Saint-Saëns houdt dat hij hem wil vertellen dat hij echt moet stoppen met componeren”.
Als adviseur houd ik me veel bezig met de vraag hoe het komt dat mensen die keuzen maken, beslissingen nemen of adviezen geven, daarbij relevante kennis buitensluiten die wel in hun omgeving aanwezig is. Het ontbreekt vaak aan een vrijmoedige en concrete uitwisseling van wat relevant lijkt. En ook aan belangstelling om samen te onderzoeken wat daar de waarde van is.
Hoe komt dat? Argyris vond daar met behulp van eenvoudige methodieken een antwoord op en dat zelf herhalend kan ik beamen dat zijn antwoorden kloppen.
Edu Feltmann
Organisatiepsycholoog/denkadviseur. Werkt vanuit het IGOP in Hilversum.
Ik studeerde organisatiepsychologie, promoveerde op mijn ‘praktijktheorie’ over adviseren en verdiep me de laatste jaren in taalfilosofie.
‘Adviseren’ zie ik als een gesprek van een adviesvrager met een aandachtige belangeloze adviseur, waarin de adviesvrager zijn eigen denken kan onderzoeken, ontstroeven en verruimen. Aldus ontstaat het advies in het denken van de adviesvrager, als diens eigen ‘denkproduct’. Bijzonder zijn momenten van ‘poëtica’ die zich daarbij soms voordoen. Die ontstaan ‘ondertussen’: als je het beiden niet hebt zien aankomen! Zo’n adviesgesprek noem ik ‘denkadviseren’ en ik ben daarin graag de adviseur. Mijn huidige werk bestaat voor het grootste deel uit opleiden van adviseurs, trainers en andere interventiekundigen in deze wijze van adviseren. Daarnaast voer ik regelmatig ‘denkadviesgesprekken’, zowel met individuele adviesvragers als met groepen in organisaties. Zij geven daar mooie namen aan, zoals: ‘coaching’, ‘begeleiding bij cultuurverandering’, ‘professionalisering van de MD-consultants’ en zo meer.
Dick van Ginkel
Dick van Ginkel, CMC, partner bij Consort en sinds 1979 werkzaam als organisatieadviseur. Zijn werkterrein ligt in het bijzonder bij universiteiten en hoger onderwijs, volkshuisvesting, gezondheidszorg en overheidsorganisaties. Zijn adviesprojecten hebben veelal betrekking op samenwerking en fusie, strategische heroriëntaties, veranderprocessen en cultuurverandering. Mede vanuit zijn ervaring als commissaris coacht hij bestuurders en commissarissen ‘in de boardroom’, en wordt hij regelmatig geraadpleegd bij kwesties in directie- en managementteams. Bestuurlijk is hij sinds vijftien jaar actief onder meer als commissaris en voorzitter van de raad van commissarissen van enkele woningcorporaties (Amersfoort, Wageningen, Hengelo, Enschede) en momenteel voorzitter van de raad van commissarissen van De Kombinatie in Zeist, vicevoorzitter van de raad van toezicht van Stichting Thuiszorg Midden Gelderland (STMG), lid van de raad van toezicht van Spectrum Gelderland en voorzitter van de redactie van ‘Management & Consulting’.
René Gude
René Gude studeerde Filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Utrecht. In 1994 werd hij hoofdredacteur en uitgever van het tijdschrift Filosofie Magazine. Sinds 2002 is hij directeur van de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISVW). De nadruk in zijn werk ligt op het bruikbaar maken van academische filosofie voor niet-filosofen. Hij ontwikkelde de Basisopleiding Filosofie, leescursussen Kritiek van de zuivere rede en programma’s voor Filosofie in organisaties.
De belangrijkste publicatie is een ‘Kleine geschiedenis van de filosofie’ met bijbehorende luistercolleges op cd. Verder leverde hij bijdragen aan verschillende bundels, schreef essays voor tijdschriften en dagbladen. Filosofieopvatting:
Verandering is er altijd, verwarring daarover ook.
Alle filosofiebeoefening is erop gericht dat laatste binnen de perken te houden.
Louise Gunning
Louise Gunning-Schepers studeerde aan de Rijksuniversiteit Groningen en aan de John Hopkins School of Public Health in Baltimore, USA. Zij promoveerde aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Als onderzoeker was zij verbonden aan de Universiteit van Leuven en aan de Erasmus Universiteit. Ook werkte zij als beleidsmedewerker bij het Ministerie van VWS. In 1991 werd zij hoogleraar Sociale Geneeskunde aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Van 1995 tot 1997 was zij lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Vanaf 1997 was Louise Gunning lid van de Raad van Bestuur van het AMC-UvA en vice-decaan. Van 2001-2010 was zij voorzitter van de Raad van Bestuur van het AMC-UvA en decaan van de Faculteit der Geneeskunde van de UvA. Ze kreeg de Jan Blanpain Award, de Europe et Medicine Award en is Honorary Fellow of the Faculty of Public Health Medicine. Van 1992-1994 was zij de eerste President van de European Public Health Association (EUPHA) en van 2008-2010 voorzitter van de Nederlandse Federatie van UMC’s (NFU).
Per 1 september 2010, tegelijk met de ingangsdatum van haar voorzitterschap van de Gezondheidsraad, is zij benoemd tot Universiteitshoogleraar Gezondheid en Maatschappij aan de UvA.
Jaap van ’t Hek
Jaap van ’t Hek bezocht in de jaren zeventig de Sociale Academie in Amsterdam. Eind jaren tachtig volgde hij de tweejarige opleiding Organisatiekunde bij SIOO. Hij werkte onder meer als beleidsambtenaar op het Amsterdamse stadhuis en als organisatieadviseur bij GITP International BV en bij De Galan & Voigt. Sinds 1997 verlegde hij het accent van zijn werk van adviseren naar interim-management en startte hij Organisatievragen, waar Leike van Oss hem een jaar later vergezelde. Tussentijds was hij enkele jaren partner bij De Roo Interim. Hij is sinds 1992 kerndocent bij SIOO.
Jaap heeft een voorliefde voor organisaties met gevarieerde doelen, bestuurlijke complexiteit en veelkleurige omgevingen. Die vind je nogal eens in het publieke domein.
Hij geniet van professionals die niet zoveel met management ophebben en er toch ook weer niet buiten kunnen, van tuinmannen tot hoogleraren, van politiemensen tot kunstenaars, van ambtenaren tot artsen.
Samen met Leike van Oss publiceerde hij in 2008 ‘ONveranderbaarheid van organisaties’, in 2011 vertaald en uitgegeven bij Routledge als ‘Why organizational change fails’.
Jitske Kramer
Jitske Kramer is een internationale expert op het gebied van diversiteit en verandering. Als coach/consultant/facilitator is zij gespecialiseerd in het werken in een internationale/cultureel diverse omgeving. Aandachtsgebieden hierbij zijn: teamwork, (internationaal) leiderschap en cultuurveranderingen. Vanuit haar achtergrond als cultureel antropoloog faciliteert zij vele managers, expats en multiculturele teams. In 2006 heeft zij de internationale netwerkorganisatie HumanDimensions opgericht. Het is haar ambitie om de dynamiek van verschillen beter te stroomlijnen en benutten, zodat de slagkracht en de resultaten van individuen en groepen verbetert. En om nieuw en gewenst gedrag te verankeren in de dagelijkse route van teams en organisaties. Jitske begeleidt teams in het verbinden van (culturele) tegenstellingen, het verbeteren van de besluitvorming, en het komen tot gewenste (gedrags)veranderingen.
Leike van Oss
Leike van Oss studeerde natuurgeneeskunde en sociale psychologie. Zij voerde jaren een praktijk voor homeopathie en acupunctuur en werkte bij GITP International BV als organisatieadviseur. Sinds 1998 vormt zij samen met Jaap van ’t Hek Organisatievragen en werkt ze als organisatieadviseur, interim-manager en (team)coach. Leike werkt vooral voor kennisintensieve organisaties, zorginstellingen en rijks- en gemeentelijke overheden. Leike houdt zich bezig met vraagstukken waarin weerbarstige patronen en ontstroeving een belangrijke component zijn en die vaak te maken hebben met besturing en staf-lijnrelaties in organisaties. Leike is gefascineerd door hoe het komt dat organisaties in hun feitelijk functioneren zover afwijken van de managementbedoelingen en waarom veranderprocessen vaak zo anders verlopen dan gehoopt of gedacht.
Zij treedt op als (gast)docent bij onder andere SIOO, Vrije Universiteit, Radboud Universiteit en Schouten&NelissenUniversity.
Samen met Jaap van ’t Hek publiceerde zij in 2008 ‘ONveranderbaarheid van organisaties’, in 2011 vertaald en uitgegeven bij Routledge als ‘Why organizational change fails’.
Harrie Regtering
Harrie Regtering is sinds 1988 werkzaam als zelfstandig adviseur en ruim twintig jaar daarvóór begonnen met werken in de electrotechniek. Tussendoor studeerde hij bedrijfssociologie en sociale filosofie. Hij is mede initiatiefnemer van het Ulbo de Sitter kennisinstituut (www.ulbodesitterkennisinstituut.nl). In deze Vlaams-Nederlandse coöperatie werken professionals en organisaties samen aan het reduceren van complexiteit en het radicaal doorbreken van het bureaucratisch regime. Vooral de socio-culturele context waarbinnen deze doorbraak zich afspeelt, heeft zijn belangstelling. Ondermeer als docent Vakontwikkeling betrokken bij het Sioo programma Designing Complex Organizations.
Wilfred Verweij
Wilfred Verweij is zelfstandig gevestigd organisatieonderzoeker en adviseur. Hij is tevens verbonden aan de Rotterdam School of Management, Erasmus Universiteit. Wilfred woont, met vrouw en twee kinderen, in Zutphen.
Het werk begint vaak met verwondering, en dan met denken, liefst samen met anderen, over hoe mensen in organisaties (die anderen, of nog weer anderen) zichzelf en elkaar gevangen houden in vastgeroeste gedragspatronen en betekenisstructuren. Hoe kunnen we ‘de bestaande realiteit’ anders ervaren en nieuwe handelingsperspectieven creëren? Hoe kunnen we ons laten (aan)raken en wanneer ‘gaat het stromen’?
Wilfreds benadering is een combinatie van (enerzijds) aandachtig en precies luisteren en kijken en (anderzijds) die ‘realiteit’ op nieuwe manieren verbeelden en betekenis geven. De ervaring in onderzoeks- en adviestrajecten is dat in het zogenaamd meervoudig en procesmatig kijken naar de praktijk in organisaties soms als vanzelf, soms tegen alle verwachtingen in er soms verrassend genoeg nieuwe ideeën en perspectieven ontstaan.
Louise Vet
Louise E.M. Vet promoveerde als ecoloog in Leiden. Sinds 1984 is zij verbonden aan Wageningen Universiteit, vanaf 1997 als hoogleraar Evolutionaire Ecologie. Sinds 1999 bekleedt zij de functie van directeur van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO) van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Zij verwierf internationale bekendheid met haar onderzoek aan multitrofe interacties (plant-insect-natuurlijke vijanden). In 2004 werd zij benoemd tot lid van de KNAW en in 2005 ontving zij de prestigieuze Engelse Rank Prize for Nutrition. Ze beweegt zich actief in het onderzoeksveld en heeft meer dan 180 publicaties op haar naam staan. Haar bestuurlijke nevenfuncties zijn divers. Daarnaast is zij actief in het publieke debat. Zo staat zij bekend als fervent voorstander van een duurzame circulaire economie die gebaseerd is op ecologische principes (zie bv www.tedxamsterdam.nl/2009/video-louise-vet-on-the-marriage-between-economy-and-ecology). Dit integrale duurzaamheidsprincipe brengt zij in praktijk bij het nieuwe NIOO laboratorium-kantorencomplex te Wageningen (zie http://www.nioo.knaw.nl/gebouw/).